Jump to content
Sign in to follow this  
You need to play a total of 50 battles to post in this section.
WojenneGrySzorujaDno

Barbarossa na Morzu Bałtyckim 22.06.41-30.12.41

1 comment in this topic

Recommended Posts

Beta Tester
5,064 posts
15,783 battles

 

Wstęp

image.thumb.png.533490b8cb240ae70264a5e168ab41dc.pngplan operacji Barbarossa

 

Państwa Osi

 

Podczas obrad których następstwem było podpisanie dyrektywy nr.21 jasno stwierdzono gdzie dalej miał być punkt ciężkości działań Kriegsmarine. Adolf Hitler stwierdził wprost:

,,punkt ciężkości działań Kriegsmarine pozostaje także podczas kampanii na wschodzie skierowany jednoznacznie przeciwko Anglii"

Dyrektywa mówiła wprost:

"Marynarce wojennej przypada zadanie przeszkodzenia w wyrwaniu się nieprzyjacielskich sił morskich z Bałtyku, przy równoczesnym zabezpieczeniu własnego wybrzeża. Ponieważ po osiągnięciu Leningradu odebrana zostanie rosyjskiej Flocie Bałtyckiej ostatnia baza i flota ta będzie wtedy w beznadziejnej sytuacji, należy przedtem unikać większych operacji morskich".

Dlatego też do działań skierowano głównie siły lekkie. Początkowo siły składały się z 28 ścigaczy torpedowych, 5 okrętów podwodnych, 10 stawiaczy min, 7 flotylli trałowców, kutrów trałowych i patrolowych, 3 przerywaczy zagród minowych i 2 trałowców z kutrami na pokładach (łącznie 130 jednostek).

Zadania niemieckiej marynarki wojennej postawione przez sztab OKW były następujące:

    – obrona wybrzeża linii komunikacyjnych na Bałtyku południowo-zachodnim przez postawienie obronnych pól minowych;

    – prowadzenie operacji ofensywnych tylko przez siły lekkie i współdziałające z marynarką lotnictwo

    – wyeliminowanie floty radzieckiej dzięki zajęciu jej baz przez wojska lądowe(Ryga - Tallin - Leningrad)

    – przywrócenie bezpiecznej żeglugi na Bałtyku i zaopatrywanie północnego skrzydła frontu wschodniego Grupy Armii ,,Nord``

Siły lądowe przeznaczone do natarcia w kierunku Leningradu składały się z:

4. Grupa Pancerna gen. płk. Ericha Höpnera

16. Armia gen. płk. Ernsta Buscha

18. Armia gen. płk. Georga von Küchlera

Później dołączyła do nich 9 Armia dowodzona przez generała pułkownika Adolfa Straussa.

Zadaniem 291. Dywizji Piechoty należącej do 18. Armii był marsz wzdłuż wybrzeża Bałtyku oraz zajęcie Archipelagu Moonsundzkiego. Z powietrza wsparcie udzielała I Flota Powietrzna w sile około 850 maszyn

Sporym wsparciem dla Kriegsmarine były jednostki Fińskiej MW składające się z:

2 pancerniki obrony wybrzeża (Ilmarinen i Väinämöinen)

image.thumb.png.64de43b8918b4e4a296102f449553b23.pngpancernik obrony wybrzeża Väinämöinen

5 okrętów podwodnych (Vesihiisi, Iku-Turso, Vetehinen, Vesikko i Saukko)

4 kanonierki (Turunmaa, Karjala, Uusimaa i Hämeenmaa)

2 stawiacze min

12 trałowców

około 18 ścigaczy okrętów podwodnych

 

ZSRR

 

Głównymi zadaniami Radzieckiej Floty Bałtyckiej było wsparcie wojsk Frontów Północno-Zachodniego oraz Północnego na kierunkach nadmorskich, obrona Zatoki Fińskiej i Zatoki Ryskiej, ochrona swoich morskich szlaków komunikacyjnych i działania niszczące komunikację handlową przeciwnika. Już po 22.06 celach osiągnięcia pełnego współdziałania sił floty z wojskami lądowymi Flota Bałtycka została operacyjnie podporządkowana dowództwu Frontu Północnego, a z rozdzieleniem tego – dowództwu Frontu Leningradzkiego. Równocześnie flota wydzieliła siły i środki do obrony Leningradu.

W skład sił lądowych wchodziły następujące formacje

Front Północno-Zachodni – dow Gen. Kuzniecow

8,11,27 Armia

5 Korpus Powietrzno-desantowy

Front Północny – dow. Gen. Popow

7, 14, 23 Armia

Jednostki frontu7 północnego pochodziły z Leningradzkiego Okręgu Wojskowego

Siły Floty Bałtyckiej:

Pancerniki: Marat i Oktiabrskaja Riewolucija

image.thumb.png.6130feb10ab72c29dcab6987c71522fb.pngpancernik ,,Marat`` w Gdyni

Niszczyciele: typu Leningrad i Mińsk

Niszczyciele: Artiom, Engels, Jakow, Swierdłow, Kalinin, Karol Marks i Wołodarskij

Krążowniki: Kirow i Maksym Gorki

1 Flotylla Niszczycieli: Gnewnoj, Grodnoj, Grozhjashtshy, Smetliwoj i Steregushtshy

2 Flotylla Niszczycieli: Storożnewoj, Stoiky, Silnoj i Sereditoj

42 okręty podwodne różnych typów

Do tego dochodził nieukończony ciężki krążownik ,,Talin``( niemiecki typ Admiral Hipper_

W powietrzu ilościowo przewagę też miało ZSRR, gdyż na lotniskach stało ponad 1500 maszyn, tyle tylko że w większości jednostki lotnicze były w trakcie przezbrajania. Najprościej rzecz ujmując Niemcy złapali Rosjan z ręką w wiadomo gdzie.

 

Przygotowania do Inwazji

 

Państwa Osi:

 

Przygotowania do działań napastniczych przeciwko Związkowi Radzieckiemu w kwietniu 1941 roku, założeniem w Kilonii sztabu dowódcy marynarki "C", któremu miały podlegać siły morskie w rejonie od ówczesnej granicy niemiecko-radzieckiej (litewskiej) aż do łotewskich wysp, czyli aż do skraju Zatoki Fińskiej włącznie.

W maju sztab ten został przeniesiony z Kiloni do Świnoujścia, zaś w czerwcu do Kłajpedy, gdzie oczekiwano wybuchu zbliżającego się konfliktu. Sztab miał wraz z czołówką Grupy Armii ,,Nord``dotrzeć do Lipawy, wyznaczonej na jego pierwszą wojenną siedzibę. W maju w Eckemforde powstał inny sztab, dowódcy marynarki "D", który miał dowodzić w rejonie na wschód od podległego poprzednio wymienionemu dowódcy. Chodziło o rejon działania od Zatoki Fińskiej aż do Leningradu.

Na przełomie kwietnia i maja 1941 niemiecka flota handlowa rozpoczęła transport wojsk do Finlandii i północnej Norwegii. Do połowy czerwca ziemi fińskiej znajdowało się już około 35 tyś ludzi, w rejonie na wschód od Tromso przetransportowano około 12 tyś żołnierzy. W końcu maja, gdy przygotowania do wojny szły już pełną parą, Hitler kazał wycofać z Leningradu przebywającą tam ekipę inżynieryjno-techniczną Kriegsmarine pod dowództwem admirała Feige. Ekipa ta odpowiadała za prace wykończeniowe na krążowniku ,,Lutzow``

Do dnia 12 czerwca niemieckie okręty zajęły pozycje  wyjściowe w rejonie środkowego Bałtyku, zaś duże trałowce, kutry trałowe oraz ścigacze, przeszły z Pilawy do nowych baz. Chodziło tu o położenie zapór minowych, co powierzono szefowi Północnej Grupy Minowców (Chef der Minenschiffgruppe Nord), którym został mianowany Fregattenkapitän von Schönermark. W ciągu trzech kolejnych nocy - począwszy od nocy z 18 na 19 czerwca - pomocnicze stawiacze min „Preußen”, „Skagerrak”, „Versailles” i „Grille” oraz sześć dużych trałowców typu „M” operujących z bazy w Piławie położyły 1500 min i 1800 boi wybuchowych. Utworzone w ten sposób zapory minowe, nazwane kryptonimowo „Wartburg I”, „Wartburg II” i „Wartburg III”,. Dzień później zapadła decyzja o podobnych działaniach w odmiennym jednak, zaczepnym charakterze. Dowódca niemieckich okrętów minowych w Finlandii otrzymał rozkaz przeprowadzenia w dniu 21 czerwca podobnych akcji, ale już na wodach Zatoki Fińskiej.

image.png.9ccc9183cdbaa43e486ab468515265fe.pngtrawler Niemiecki typu M

O godzinie 2.21 dnia 22 czerwca okręty grupy "Nord" zbliżyły się na odległość zaledwie dwóch mil morskich do północnego wybrzeża wyspy Hiuma, zespół został wykryty przez dwa radzieckie samoloty.

Samoloty Radzieckie ostrzelały przeciwnika z broni maszynowej, a ten odpowiedział ogniem artylerii przeciwlotniczej, jednak bezskutecznie. Było to pierwsze starcie jeszcze na dwie godziny przed faktycznym początkiem konfliktu. Jednocześnie na lotniskach szykowano pierwszą falę uderzeniową na Radzieckie lotniska, a wojska lądowe wyszły na pozycje wyjściowe.

 

ZSRR:

 

To że Rosjanie sami szykowali się do wojny jest wiadome, ale o ataku w czerwcu 1941 roku można zapomnieć. Wystarczy przejrzeć składy głównej siły uderzeniowej RKKA. Na 21 Korpusów Zmechanizowanych tylko dwa były w pełni uformowane i uzbrojone. Radzieckie lotnictwo było przezbrajane w samoloty nowych typów, a na lotniskach stały w rzędach, tak że Luftwaffe miało ułatwioną sprawę.

Dopiero w nocy poprzedzającej napaść hitlerowskiego Wehrmachtu na Związek Radziecki, dokładnie o godzinie 0.30 czasu moskiewskiego, rząd ZSRR na podstawie wielu wiarygodnych informacji o stanie zagrożenia państwa ze strony Trzeciej Rzeszy wydał Armii i Flocie Czerwonej rozkaz podjęcia gotowości bojowej. Równocześnie uprzedzano w nim o możliwości prowokacji i nakazywano nie podejmować żadnych kroków bez specjalnych rozporządzeń.

Było to dowodem, że Stalin do ostatniej chwili liczył, że nie dojdzie do zbrojnej walki między obu państwami, pomimo że Niemcy skoncentrowali nad radziecką granicą ogromne siły gotowe do uderzenia. Nastąpiło ono około godziny 4.00 nad ranem 22 czerwca 1941 roku i w dużej mierze zaskoczyło radzieckie oddziały wojsk obrony pogranicza, które w wielu wypadkach jeszcze nie otrzymały wyżej wspomnianej dyrektywy rządowej. Radzieckie siły morskie na Bałtyku korzystały z dwóch głównych baz w Kronsztadzie i Tallinnie, oraz z baz pomocniczych na półwyspie Hanko, w Rydze i Libawie. W bazie kronsztadzkiej znajdowały się różne okręty drugiej linii, natomiast olbrzymia większość okrętów pierwszej linii stacjonowała w Tallinnie i na zachód od tej bazy. W Tallinnie więc bazowały oba pancerniki. Do tego na półwyspie Hanko stacjonowały dwie flotylle okrętów podwodnych.

 

Etap I 22.06.1941-31.07.1941

 

Pierwsze naloty przeprowadzono na główne lotniska oraz bazy wojskowe wojsk północno zachodniego frontu. Atak zakończył się pogromem na lotniskach, ale naloty na porty zakończyły się dla Floty Bałtyckiej nie wielkimi stratami. Wieczorem 22 czerwca z Tallinna silny zespół złożony ze stawiaczy min „Marty” i „Ural”, dużych niszczycieli „Mińsk” i „Leningrad” oraz trzech starych niszczycieli wyszedł w morze w celu postawienia nowej zapory minowej na lini Hanko-Hiuma. Rosjanie dysponujący przeszło 800 minami, ochraniały trzy trałowce typu „Fugas” , oraz nowoczesny niszczyciel „Smiełyj” i kilka ścigaczy okrętów podwodnych, których zadaniem było zwalczanie U-Bootów.

Ponadto wyszedł z Rygi zespół osłonowy, w składzie starszego krążownika „Maksim Gorkij” oraz niszczycieli „Gordyj”, „Gniewnyj” i „Stierieguszczyj”. Nad ranem 23 czerwca ryski zespół wszedł na jedną z zapór minowych „Apolda”. Jako pierwszy na minę wpłynął „Gniewnyj”, mina oderwała mu dziób A ciężko uszkodzony okręt został opuszczony przez załogę, dwa dni później dobiły go bombowce Ju-88.

Pozostałe okręty próbowały niemal natychmiast opuścić zaminowany rejon, jednak nie wszystkim się to udało. Zbliżając się do Hiumy wszedł na minę niszczyciel „Gordyj”, ale ten mimo uszkodzeń przetrwał. Na tym jednak nie koniec niepowodzeń, wszedł na minę należącą do południowego końca zapory „Apolda IV” krążownik „Maksim Gorkij”. Uszkodzony okręt został odholowany w zachodni rejon wysepki Wormsi, skąd następnie eskortowany przez torpedowce udał się do Leningradu.

image.thumb.png.28e12894f48fc23f7b0b08349eb325d5.pngkrążownik „Maksim Gorkij”

Mimo tych wpadek zespół osłonowego operacja minowa przebiegała sprawnie. Tymczasem na lądzie sytuacja zaczynała być dramatyczna, szybki marsz wojsk niemieckich sprawił że do  1.07 zajęto bazy w Lipawie i Rydze. Tępo niemieckiego natarcia było naprawdę imponujące. Jeszcze bardziej sytuację pogorszyło  w dn. 26.06 przystąpienie Finlandii do wojny.

Tego samego dnia Niemcy tracą dwa ścigacze ,,S-43`` i ,,S-103``na zachód od wyspy Odensholm. Obie jednostki wpadły na postawione wcześniej miny Radzieckie. Podczas starcie w Zatoce Ryskiej 6.07 Rosjanie uszkadzają kolejne 3 lekkie jednostki nieprzyjaciela. W kolejnych dniach obie strony prowadziły zaawansowane działania minowe, akcja niemiecka koło wyspy Oland skończyła się dla Kriegsmarine katastrofą, gdyż zespół w składzie 3 sporych minowców pomocniczych poszły na dno na własnych minach. zginęło ponad 100 marynarzy, a straty były by większe gdyby nie obserwujące okręty Szwedzkie które uratowały wielu rozbitków. Druga połowa lipca 41 roku to początek operacji minowania wód wokół Tallina. Mimo początkowych sukcesów i powodzenia, Niemcy w tym okresie musieli z tego zrezygnować z powodu kontrakcji Radzieckiej zadającej ich siłom lekkim spore straty. Niemcy atakowali konwoje przybrzeżne z zaopatrzeniem dla radzieckich wojsk w Tallinie, ale nie przyniosło to zadowalającego sukcesu. Przykładowo 14.07 atak 5 ścigaczy Osi na konwój kilku małych transportowców skończył się spudłowaniem wszystkich 10 torped. Zaś z powodu strat od ognia baterii nadbrzeżnych zaprzestano operacji minowych w rejonie Tallina w dzień, przynajmniej do momentu zabezpieczenia rejonu. Jednocześnie zmieniono technikę minowania. Do tej pory głębokość min niemieckich wahała się pomiędzy 3 a 4 metrów, ale z racji stosowania przez Rosjan jednostek o małym zanurzeniu zmieniono tą głębokość na 1,5 metra. To spowodowało zwiększenie strat, ale nie przerwało szlaku zaopatrzenia dla wojsk RKKA.

 

Etap II 1.08-31.08 Katastrofa Tallińska

 

W oczekiwaniu na sowiecką próbę przełamania blokady, Kriegsmarine i fińska marynarka wojenna rozpoczęły W nocy 8 sierpnia 1941 roku zakładanie pola minowego w pobliżu przylądku Juminda na wybrzeżu Lahemaa . Podczas gdy sowieckie trałowce próbowały oczyścić drogę, niemiecka artyleria nadbrzeżna zainstalowała baterię armat 150 mm  w pobliżu przylądka Juminda, a fińska marynarka zebrała swoją 2 Motorową Flotyllę Torpedową z łodziami patrolowymi. W tym samym czasie niemiecka 3 flotylla ścigaczy torpedowych została skoncentrowana w Suomenlinna poza Helsinkami. Niemieckie bombowce Junkers Ju 88 z Kampfgruppe 806 została przebazowana do Estonii.

 

(tak apropo polecam zapoznać się z oddziałami ,,Leśnych Braci`` którzy walczyli na zapleczu wojsk RKKA w okresie od 10.07 do momentu zajęcia Tallina)

 

Z chwilą wejścia sił niemieckich na południowe wybrzeże Zatoki Fińskiej, Radzieckie szlaki morskie znalazły się całkowicie w zasięgu nieprzyjacielskiego lotnictwa, a Flota Bałtycka zgrupowana w Tallinie wpadła w śmiertelną pułapkę. Tymczasem Niemcy bez problemów zajmowali kolejne bazy floty czerwonej. W ich ręce wpadły dwie trzecie zapasów paliwa floty, a cały system jej bazowania został zdestabilizowany przez bombardowania lotnicze. W połowie sierpnia prawie 50000 żołnierzy sowieckich stanowiący garnizon Tallina został zablokowany przez cztery niemieckie dywizje piechoty należący do 18 Armii GA ,,Nord``.

Ostateczny atak rozpoczął się 19.08, wojska niemieckie przełamywały kolejne linie wojsk ZSRR. Wiadomo było że Rosjanie nie utrzymają miasta. Jeszcze przed początkiem generalnego szturmu 10.08 na minach zatonął okręt szpitalny ,,Zaryad``, dwa dni potem zatonął na minach trawler ,,Krambol``. W celu wsparcia krążownik ,,Kirow`` ostrzeliwał pozycje wojsk niemieckich. Wcześniej podjęto decyzję o ewakuacji obu drednotów do Kronsztadu.

Panująca w powietrzu Luftwaffe bez problemów atakowała okręty Radzieckie topiąc stare niszczyciele ,,Engels`` i ,,Marks``. Jednocześnie nasiliły się ataku ścigaczy torpedowych które atakowały jednostki Floty Bałtyckiej m.in.:

w okolicy Tallina patrolowiec 80 17.08.1941

topią lodołamacz ,,Merikaru`` 20.08.1941

trawler ,,Primunas`` 20.08

Do 25.08 wojska niemieckie dotarły do przedmieść bazy, przez cały ten okres głównodowodzący admirał Władimir Tribuc próbował uzyskać zgodę na ewakuacje wojsk 10 Korpusu Strzeleckiego, oraz reszty floty. Dopiero 25.08 uzyskano zgodę sztabu. Według planu na pokład okrętów chciano wsadzić blisko 30 tyś ludzi i ok 65000 ton zaopatrzenia. Przeznaczono 29 większych transportowców, oraz blisko 100 mniejszych jednostek. Eskortę bezpośrednią miały tworzyć mniejsze okręty wojenne floty Bałtyckiej. Cudem jest to że plan i realizacja przygotowań zajęła około 24 godziny.

w dniu 27 sierpnia o godzinie 11.00 wiceadmirał Tribuc wydał rozkaz wycofania wojsk i zaokrętowania ich na statki i okręty. W pierwszej kolejności rozlokowano na pokładach rannych oraz urzędników instytucji floty. Jednocześnie ładowano uzbrojenie i najcenniejsze dobra materialne. Na okręt flagowy floty, krążownik „Kirow” dostarczono rezerwy złota Estońskiej SRS, zakwaterowano Radę Wojenną floty, członków rządu i Komitetu Centralnego WKP(b) sowieckiej Estonii, którzy nie zbiegli do Niemców. Załadunek ludzi i sprzętu trwał przez cały dzień pod gęstym ostrzałem nieprzyjacielskiej artylerii i lotnictwa. Jednocześnie niszczono i wysadzano w powietrze urządzenia portowe i sprzęt, których nie zdołano zaokrętować (między innymi przy latarni morskiej Pakri stoczono po szynach do morza ponad tysiąc lokomotyw i wagonów, które Niemcy mimo wszystko później wydobyli i wyremontowali). Około 22.00 na okręty wpuszczono dopiero żołnierzy 10. Korpusu stanowiącego garnizon miasta i ludność cywilną. W sumie na pokładach znalazło się ponad 20 tys. żołnierzy i  około 7,5 tys. cywili (w mieście zostało 4 tys. czerwonoarmistów).

Silny wiatr sztormowy który akurat się zerwał opóźnił wypłynięcie poszczególnych grup konwoju i dopiero 28 sierpnia około 11.35 zaczęto podnosić kotwice. O 16.00 ruszyły siły główne, a po godzinie 18 oddział osłonowy. Po trzech godzinach od podniesienia kotwicy „armada” rozciągnęła się na długości ponad 24 kilometrów. Pod koniec dnia nad sowiecką flotą pojawiły się pierwsze samoloty Luftwaffe.

image.png.034308f913ef3e62afc83ea1e938c2da.pngkrążownik Kirow pod osłoną dymną

Statki zaczęły gwałtownie manewrować, by uniknąć spadających bomb i niektóre wychodziły poza przetrałowany pas morza. Z tego powodu między innymi wyleciał w powietrze niedaleko przylądka Juminda okręt sztabowy „Wironia”. Noc przyniosła kolejne ofiary – od wybuchów min poszło na dno kolejnych kilka okrętów. Ponadto na północ od przylądka Juminda duży niszczyciel „Mińsk”, oraz niszczyciele „Skoryj” i „Sławyj” ostrzelały omyłkowo własne kutry torpedowe (topiąc jeden).

Noc z 28 na 29 sierpnia okazała się najtragiczniejsza dla całej armady ewakuacyjnej. W ciemnościach nieliczne trałowce nie nadążały z oczyszczaniem morza z min. Brak oświetlenia powodował że miny nie mogły być lokalizowane i niszczone. Marynarze odpychali je od burt rękami i drągami. Okręty, omijając miny, wychodziły z szyku, wchodziły na nieoczyszczone  trasy i po kolei na miny. Najnowszy niszczyciel Floty Bałtyckiej ,,Skoryj``poszedł na dno w 15 minut po wybuchu miny w sektorze rufowego przedziału minowego. Ogromne straty poniosła także grupa czołowa floty do północy miny wyeliminowały jej sześć okrętów wojennych. Także w pozostałych grupach konwoju nie obyło się bez strat spowodowanych niedostateczną liczbą trałowców, bardzo słabym wyszkoleniem wyszkoleniem załóg oraz bardzo dużą liczbą swobodnie pływających min.

Wobec strat tego wiceadmirał Tribuc po północy wydał rozkaz zatrzymania się, stanięcia na kotwicach i doczekania wschodu słońca, by rano dalej ruszyć na wschód. Paradoksem tej sytuacji było to, że w tym momencie flotylla ewakuacyjna była po za polami minowymi.

Po wschodzie słońca okręty ruszyły z maksymalną szybkością w stronę Kronsztadu, pozostawiając wolniejsze i nieuzbrojone statki transportowe własnemu losowi. Po godzinie 7:00 na te bezbronne jednostki nadleciały niemieckie samoloty. To co wtedy zaczęło się dziać można nazwać w jeden sposób - masakra. Ostrzał dziesiątkował zapchane uciekinierami statki. Poszczególne grupy Floty Bałtyckiej dotarły do Kronsztadu 29 sierpnia do godziny 18.00, pokonując 170 mil. Rano następnego dnia dopłynęły pozostałe okręty i statki ocalałe z nalotów.

Bilans operacji zwanej ,,Dunkierką Bałtyku`` był przerażający, z 29 większych jednostek handlowych do punktu przeznaczenia dotarł tylko ,,Kazachstan`` Zatonęły dwa okręty podwodne, 6 niszczycieli, 2 eskortowce oraz blisko 40 mniejszych okrętów ewakuacyjnych.  Straty w ludziach są trudne do ocenienia z racji utajnienia akt. Ale szacunkowo blisko 30 tyś. ludzi zginęło.

Po tragedii Stalin chciał między innymi pozbyć się sztabu i ich obarczył winą za te straty. Dla wielu z ocalałych dowódców jednostek, które brały udział w ewakuacji, był to początek kaźni kończący się śmiercią. Był wśród nich np. kapitan ocalałego transportowca „Kazachstan”, W. S. Kalitajew, który został wyrzucony za burtę podmuchem eksplozji niemieckiej bomby. Uratowany przez radziecki okręt podwodny, dotarł do Kronsztadu jeszcze przed powrotem swojego statku, w konsekwencji czego rozstrzelano go za tchórzostwo i dezercje. Mimo strat Rosjanie pewien sukces odnieśli, gdyż najważniejsze okręty przetrwały i już niedługo miały okazać się groźnymi rywalami.

image.thumb.png.b5493ce7db383a79c002ab03ac4cf54c.pngzniszczony port w Tallinie

 

Etap III – 1.09 -31.09.1941 walki u wejścia Zatoki Fińskiej

 

Po zajęciu Tallina sztab niemiecki poza dalszym marszem na wschód postanowił oczyścić wyspy  u ujścia zatoki z wojsk radzieckich, tak aby można było zablokować wejście. Chodziło głównie o dwie pozycje Rosjan:

- półwysep Hanko – gdzie mieściła się centrala minowa z silnym garnizonem

- wyspa Ozylia – 11.08 z lotnisk na wyspie wystartowało 14 PE-8 w celu zbombardowania Berlina. Ogólnie kilkukrotnie samoloty startowały w celu bombardowania stolicy III Rzeszy z tej wyspy. Dlatego m.in. dlatego Niemcy chcieli zająć wyspę.

image.thumb.png.e40f1aec69edcecd1c481d0bdb9a5ad7.pngbombowiec PE-8

W dniu 4 września jednostki ZSRR zostały wyparte z miasta Virtsu (Werder), bardzo ważnego punktu strategicznego na wschodnim wybrzeżu Moon-Sundu naprzeciw wyspy Muhu (Moon). Umożliwiło to armii III Rzeszy skierowanie ataku na tę wyspę, a kilka dni później także na leżącą od niej na północ wyspę Vormsi, która została zajęta do 10 września. Był to wstęp do ataku na największą wyspę archipelagu, Saremę (Ozylię).

W ramach przygotowań opracowano plany trzech operacji, z których dwie miały odciągnąć uwagę od głównego kierunku. Dwie („Westwind” i „Südwind”) miały być samodzielnymi operacjami Kriegsmarine, trzecia zaś(„Nordwind”)flocie fińskiej, wzmocnionej kilku jednostkami niemieckimi. Po południu 13 września koło fińskiej bazy Utö zaczęły się zbierać jednostki wyznaczone do udziału w operacji „Nordwind”.

Ich główną siłę uderzeniową stanowiły dwa pancerniki obrony wybrzeża: „Illmarinen” i „Väinämöinen”, wraz z niemieckim minowcem „Brummer”. Ponadto w skład zespół wchodziły cztery fińskie trałowce, pięć niemieckich patrolowców, dwa niemieckie holowniki pełnomorskie oraz dwa fińskie lodołamacze. Te ostatnie miały za zadanie udawać transportowce. Łącznie zespół ten obejmował 16 jednostek, pod dowództwem dowódcy fińskiej floty komodor Rahola.

Do godziny 20:00 zespół szedł na południe, po czym - w zapadającym już zmroku - zmieniła kurs. Nie zauważono dotąd jakiegokolwiek nieprzyjacielskiego okrętu ani samolotu, a odległość od wyspy Hiuma była jednak zbyt duża, aby tamtejsze posterunki obserwacyjna mogły wypatrzeć „demonstrujące” okręty. W pół godziny później, dokładnie o 20.30, osiągnięto odległą o 25 mil od Utö pozycję i Rahola nakazał dokonanie zwrotu na północ. Prowadzący kolumnę pancernik „Illmarinen” wykonał manewr - ster prawo na burt - i rozpoczął powolny zwrot. Minutę później ciszę przerwało potwornej mocy detonacja i przy lewej burcie z tyłu okrętu wyrósł ogromny słup wody, ognia i dymu. Zanim zaskoczona załoga zdołała powziąć jakąkolwiek decyzję, pancernik przechylił się na burtę i położył swym potężnym masztem bojowym na wodzie. Z ponad 400 osób załogi zginęło ponad połowa Operacja ,,Nordwind`` została odwołana. Sama wyspa została ostatecznie zajęta na początku października 1941.

Półwysep Hanko obsadzony silnym garnizonem razem z bateriami nadbrzeżnymi mimo walk był twardo broniony. Do Leningradu została ewakuowana praktycznie cała ludność cywilna zamieszkująca półwysep. Dla obrony bazy zostały postawione dwie pozycje min morskich( ok. 360 min). W dniu 1 lipca na bazę dokonano pierwszego szturmu lądowego, ale atakujący odbili się z powrotem na pozycje wyjściowe. Finowie wielokrotnie próbowali przebić się się przez obronę i zdobyć półwysep ale nieskutecznie. Po ewakuacji Tallina Stawka podjęła decyzję o ewakuacji garnizonu co ostatecznie trwało ponad miesiąc i zakończyła się do 5.12.1941 roku.

 

Wojna podwodna

 

Jeszcze przed początkiem działań w pobliżu baz radzieckich zajęło pozycję kilka U-bootów. Radzieckie okręty podwodne zajęły swe sektory przybrzeżne w ciągu pierwszych dwóch dni wojny, sektory dalekomorskie do 25 czerwca. W ciągu pierwszych dwóch miesięcy kilkukrotnie dochodziło do walk między ,,podwodniakami`` obu stron.

-23 czerwca ”U 144” storpedował radziecki o.p. ”M-78”

-21 lipca ”U 149” topi ”M-94”

- 2 sierpień

- 9 sierpnia ”Szcz-307” zatopił ”U 144”

Pierwsze miesiące wojny to także nasilenie akcji minowych, co był podstawową formą walki. Do min zostaje cztery kolejne radzieckie okręty podwodne typu ”M”.  W tym okresie na Bałtyku operowały łącznie 34 okręty podwodne ZSRR topiąc tylko dwa statki i jednego U-boota.

16.10.41 transportowiec Baltenland

15.11.41 transportowiec Emmanuel

Jesienią 1941 roku Rosjanie dysponowali 30 zdolnymi do działań okrętami podwodnymi, z nich każdego dnia na morzu przebywało 5 do 9. Aby opuścić wody Zatoki radzieckie okręty podwodne musiały przejść 12 zagród minowych, płynąc między brzegami zajętymi przez wroga. Dość powiedzieć że statki niemieckie pływały praktycznie bez eskorty. Wychodziły braki w wyszkoleniu a od września problemy z dostaniem się na Bałtyk. Działania roku 1941 skoczyły się w grudniu ze względu na zalodzenie wschodniej części Zatoki Fińskiej. Rosjanie stracili łącznie 23, a Niemcy 4 okręty podwodne, zdecydowana większość zatonęła na minach.

 

Etap IV – Leningrad początek koszmaru

 

Na Leningrad jak wspomniałem wcześniej nacierała Grupa Armii „Nord” pod dowództwem feldmarszałka Wilhelma von Leeba. W dniu 30 lipca 1941 otrzymał on rozkaz zdobycia miasta. Jednak mimo początkowego szybkiego postępu Wehrmacht zaczął grzęznąć w trudnym terenie Mimo tych utrudnień terenowych Grupa Armii von Leeba powoli zbliżała się do miasta. Armia Radziecka podejmowała rozpaczliwe i bezsensowne próby powstrzymania Niemców płacąc za to horrendalnymi stratami. Tysiącami rzucano do kontrataków niewyszkolonych i nieuzbrojonych ochotników z Leningradu, pozbawionych wszystkiego nawet broni. Szacuje się, że zginęło  w tych bezsensownych atakach około 70 000 osób tych „ochotników”, nie powstrzymując Wehrmachtu nawet o dzień.

W walki włączały się też okręty Floty Bałtyckiej, niejednokrotnie ostrzeliwując pozycje niemieckie na próżno. Już 1 września Leningrad znalazł się w zasięgu ostrzału ciężkiej artylerii. Zaczęły się masowe bombardowanie miasta jak i portu, a oddziały niemieckie odcięły kolejne linie zaopatrzeniowe. Stalin szukając winnych rozpętał kolejną falę  terroru która pochłonęła wielu niewinnych ludzi. Do 8 września 20. Dywizja Zmotoryzowana zajęła twierdzę Szlisselburg, odcinając Leningrad od reszty kraju. Głównodowodzący Kriegsmarine Erich Reader po konsultacjach z Adolfem Hitlerem utworzył nowy zespół floty tzw. Flotę Bałtycką W jej skład według planów z 9.09.41 miały wejść:

Pancernik - ,,Tirpitz``

image.thumb.png.5b8ca6654607d2b470dd4c87a2246b09.pngpancernik Tirpitz

Pancernik kieszonkowy - ,,Admiral Sheer``

Lekkie krążowniki - ,,Koln``, ,,Nurnberg``

trzy niszczyciele, pięc torpedowców

Dowództwo obją nad tym zespołem wiceadmirał Cailix

Drugi znacznie słabszy zespół  składał się z:

Lekkie krążowniki - ,,Emdem``, ,,Leipzig``

flotylla ścigaczy

Oba zespoły wypłynęły z portu w Świnoujściu 23.09 z zadaniem zablokowania radzieckich prób wydostania się z Zatoki Fińskiej. Przy czym ,,Emden``, ,,Koln`` i ,,Leipzig`` wzięły jeszcze udział w ostatnich walkach o wyspy Dago i Ozylia

Flota Radziecka została rozdzielona na kilka części:

1)  zespół okrętów rzeki Newy. W jego skład wchodziły same lekkie okręty: nowe niszczyciele, torpedowce, kanonierki, trałowce i ścigacze torpedowe. Zespół ten zajmował pozycje w południowo-wschodnim skraju miasta.

2) Na Wielkiej Newie kotwiczyły okręty grupy leningradzkiej. Były to ciężkie krążowniki „Pietropawłowsk”(nieukończony eks-niemiecki) ,,Lutzow``, „Maksym Gorkij”. Zajmowały one pozycje głównie w porcie handlowym.

3) Najsilniejszy tworzyły okręty z rejonu Kronsztad - Oranienbaum. Pancerniki „Oktiabrskaja Riewolucija” i „Marat” oraz ciężki krążownik „Kirow”, to właśnie ten trzeci zespół z racji uzbrojenia stał się potężnym wrzodem na tyłku III Rzeszy

image.thumb.png.f97f7cf18af2252a412b088ed957967a.pngpancernik Oktiabrskaja Riewolucija

Pancerniki mimo że przestarzałe były potężnie uzbrojone. każdy dysponował 12 armatami o kal. 305 mm. Już 9.09 działa tych okrętów wystrzeliły 170 pocisków w kierunku nacierających formacji niemieckich siejąc spore straty w szeregach wojsk con Leeba.

W dniu 17.09 doszło do generalnego szturmu w którym wzięło udział 18 dywizji niemieckich, atak załamał się  m.in w ogniu potężnych dział starych drednotów. Po tym ataku na rozkaz OKW postanowiono przystąpić do blokowania miasta i wzięcia go głodem. Rozpoczynała się długa walka na wyniszczenie.

Okręty floty Bałtyckiej brały w niej nieprzerwany udział, będąc nieprzerwanie ostrzeliwani przez ciężką artylerię, i bombardowani z powietrza. Jako pierwszy poważnym uszkodzeniom uległa ,,Oktiabrskaja Riewolucyja`` trafiona kilkukrotnie bombami z samolotów ,,Stuka``. Innymi atakowanymi 21.09 tego samego dnia okrętami był niszczyciel „Stierieguszczyj” musiał być osadzony na dnie( trafiony trzy razy), również krążownik „Kirow”, trafiony został jedną bombą. Pancernik mimo uszkodzeń nie był wyłączony z akcji i po pewnym czasie wrócił do walki. W przeprowadzonych tego dnia nalotach brało udział łącznie 180 samolotów.

W międzyczasie do baz Luftwaffe przywieziono potężne 1000 kg bomby przeciwpancerne, aby raz na zawsze pozbyć się uciążliwych okrętów. W dniu 23.09.1941 roku doszło do największego nalotu na bazę w Kronsztadzie, podczas Ataku prawie 250 maszyn bombowych.

image.thumb.png.650cb43845c1457f329ca3d628911703.pngzniszczony dziób pancernika Marat

Pancernik ,,Marat`` trafiony1000kg PC-1000 bombą w wyniku eksplozji stracił dziób i jedną z wież artylerii głównej. Okręt osiadł na dnie, a na pokładzie w wyniku detonacji zginęło ponad 350 marynarzy. Sprawa ciężkiego uszkodzenia ,,Marata`` do dziś jest tak naprawdę niewyjaśniona. Wiadomo tylko że ataki przeprowadzała m.in jednostka StG 2. Oprócz Rudla(który sobie przypisuje trafienie feralne ,,Marata``), to okręt atakował też jego notabene dowódca Ernst-Siegfried Steen. Z tym że zeznań tego drugiego nie znamy bo zginął tego samego dnia od ognia przeciwlotniczego. W grę wchodzą również bombowce Ju 88 z KG 77. Faktem jest jednak to że to wydarzenie praktycznie zamyka etap Barbarossy na froncie północnym. Po klęsce ataku z 19.09 ostatecznie porzucono plan zdobycia z końcem września 41 roku. Ataki na okręty floty Bałtyckiej były kontynuowane, ale już nie z takim natężeniem jak we wrześniu 1941 roku. Skutkiem nalotów było to że dowództwo Kriegsmarine sądziło że największe okręty ZSRR są unieszkodliwione, co pociągnęło za sobą rozwiązanie ,,Baltenflotte`` i odesłanie największych okrętów na zachód.

Sam Marat mimo uszkodzeń został podniesiony z dna i naprawiony, co prawda nie całkowicie bo zniszczony dziób został tylko załatany. Okręt bez napędu stał się pływającą baterią i brał udział w pojedynkach artyleryjskich przez całe oblężenie Leningradu. Okręt był kilkukrotnie trafiany ciężkimi pociskami artylerii( m.in. 240 mm K3), a jedno z tych trafień o mało nie doprowadziło do tragedii, pocisk przebił się do komory amunicyjnej ale nie wybuchł.

 

Wnioski

 

Zamarznięcie zatoki przerwało działanie okrętów w rejonie Zatoki Fińskiej, siły skupiły się na walkach lądowych gdzie jedna strona próbowała przeżyć. Drogą życia okazało się Jezioro Ładoga, przez które szły konwoje barek, a potem ciężarówek z zaopatrzeniem.

Z racji dyrektywy dotyczącej operacji ,,Tajfun`` von Leeb musiał przesunąć większość jednostek pancernych w kierunku Moskwy. Skupienie się na kierunku Moskiewskim spowodowało też że praktycznie całe zaopatrzenie szło na ten rejon działań. Wojska  GA ,,Nord`` dostawały tylko minimalne uzupełnienia. Można powiedzieć że front północny był frontem, ,biedaków``.

Niepowodzenie w rejonie Leningradu można też obciążyć konto Finlandii, bo ci po rozpoczęciu wojny kontynuacyjnej zatrzymali się po odzyskaniu utraconych w 1940 roku ziem i do Leningradu mimo ponagleń nie podchodzili. Działania w okresie czerwiec-listopad nosiły znamiona wojny minowej. Obie strony przez 5 miesięcy postawiły łącznie około 8000 min. Wojna minowa przyniosła łącznie blisko 80 zatopionych jednostek różnych typów i wielkości obu stron.

Wojska III Rzeszy poniosły porażkę w dwóch kwestiach:

1)    Leningrad został utrzymany

2)    Flota Bałtycka mimo strat przetrwała

 

 

 zdjęcia do tekstu

  • Cool 6

Share this post


Link to post
Share on other sites
Sign in to follow this  

×